Vaccine dạng viên - khí giới tiềm năng chống Covid-19
Cầm trên tay một vỉ thuốc, Sean Tucker, giám đốc khoa học hãng công nghệ sinh học Mỹ Vaxart, nói: "Đây là dạng vaccine Covid-19 của chúng tôi".
Nhằm kềm chế tình trạng nCoV lây lan chóng mặt với các biến chủng hiểm nguy, thế giới đang thế đẩy nhanh chiến dịch tiêm chủng Covid-19. Tuy nhiên, chướng ngại đã xuất hiện tại nhiều nơi, không chỉ bởi nguồn cung vaccine hạn chế, mà còn do không có dây chuyền bảo quản lạnh hay đủ nhân lực để tiêm cho người dân.
Trong cầm khắc phục thách thức đối với việc bảo quản và chuyên chở vaccine, công ty Vaxart, hội sở tại San Francisco, hy vọng giải quyết được vấn đề bằng vaccine Covid-19 dạng viên, có thể được sử dụng trên toàn thế giới mà không vấp phải những hạn chế của vaccine dạng tiêm.
"Bạn có thể gửi vaccine qua đường bưu điện hoặc thiết bị bay không người lái. Đó là điểm tuyệt của vaccine dạng viên. Lợi thế nằm ở chỗ không cần những điều kiện y tế đủ tiêu chuẩn để hấp thu, không cần dây chuyền bảo quản lạnh", tấn sĩ Tucker tuần trước cho biết. Vaccine Covid-19 dạng viên tiềm năng của Vaxart đang được thí điểm thời đoạn Hai.
Những loại vaccine Covid-19 dạng tiêm hiện thời đòi hỏi một số hình thức bảo quản lạnh để duy trì hiệu quả, như vaccine của AstraZeneca phải được giữ trong điều kiện 2-8 độ C, hay vaccine của Pfizer cần bảo quản ở nhiệt độ -70 độ C.
đề nghị này đặt ra thách thức đối với các nhà nước thu nhập thấp và làng nhàng. Một nghiên cứu năm 2018 cho thấy 59% cơ sở y tế ở những nước này thiếu nguồn điện ổn định để duy trì điều kiện bảo quản lạnh. Ngoài những khu vực tại châu Phi hay Ấn Độ, vấn đề bảo quản còn gây trở lực đối với các vùng nông thôn của Mỹ hay những nơi hẻo lánh ở Australia.
Những "vaccine ấm" đang được phát triển sẽ giúp việc bảo quản và phân phối dễ dàng hơn nhiều, tạo ra một cuộc cách mệnh trong đối phó đại dịch, đặc biệt tại những nơi khí hậu nóng và điều kiện hạn chế hơn, theo bình luận viên Debarshi Dasgupta của Straits Times.
Một loại vaccine do Viện Khoa học Ấn Độ (IISc) và startup công nghệ sinh học Mynvax phát triển đã tạo ra bước tiến đáng chú ý trong hướng đi này. Các nhà nghiên cứu, bao gồm cơ quan khoa học nhà nước Australia, ghi nhận vaccine này vẫn ổn định ở 37 độ C trong tối đa một tháng và 100 độ C trong tối đa 90 phút. Kết quả thể nghiệm trên chuột hồi tháng trước cho thấy vaccine có thể tạo phản ứng miễn nhiễm mạnh mẽ với Covid-19, vô hiệu hóa được 4 biến chủng nCoV, bao gồm Delta.
tấn sĩ Raghavan Varadarajan, giáo sư tại IISc và là người đồng sáng lập Mynvax, cho biết vaccine của họ rất có thể sẽ ở dạng bột đông khô, đi kèm một loại chất lỏng tương trợ đựng trong lọ riêng. Chất lỏng này là một thành phần được dùng trong vaccine để tạo phản ứng miễn dịch mạnh mẽ hơn.
Cả bột và chất lỏng đi kèm đều có thể được bảo quản ở nhiệt độ phòng và tải dễ dàng. Chúng sẽ phải được trộn với nhau, tạo thành dung dịch vaccine để tiêm. Các thí điểm lâm sàng dự kiến bắt đầu trong vòng 6 tháng tới và sản phẩm sẽ có giá rẻ hơn những vaccine hiện thời, được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt tiêm chủng cho Ấn Độ, nơi chưa đến 10% dân số được tiêm đầy đủ.
Tuy nhiên, phương án sinh sản "vaccine ấm" không được nghiên cứu nhiều trên toàn cầu. Theo một bài bình luận đăng trên tùng san y khoa Lancet hồi tháng 3, các nước phát triển "không đích thực quan hoài" đến việc phát triển những vaccine chịu nhiệt, bởi họ không phải lo lắng về khả năng bảo quản lạnh. vì thế, những "vaccine ấm" không được các nhà phát triển và tổ chức tài trợ ưu tiên, bất chấp nhu cầu từ các nước thu nhập thấp và làng nhàng.
Nhằm đáp ứng nhu cầu bị bỏ qua này, tiến sĩ Tucker quyết định đeo đuổi phương án sản xuất vaccine dạng viên, chiến lược mà Vaxart đang tụ họp. Hồi tháng 5, ứng viên vaccine của họ đạt kết quả thử nghiệm thời đoạn Một đầy hứa hẹn, cho thấy phản ứng của tế bào CD8+ T mạnh hơn so với các vaccine của Pfizer và Moderna. Đây là một loại tế bào bạch huyết cầu chịu bổn phận tạo ra phản ứng miễn dịch.
Nếu mọi thứ suôn sẻ, Vaxart hy vọng có thể nộp đơn xin duyệt dùng khẩn cấp vaccine dạng viên của mình trong vòng một năm tới, đồng thời hướng đến sinh sản hàng triệu, thậm chí hàng tỷ liều vaccine mỗi năm với giá cả hợp lý.
Vaccine dạng viên còn có thể giúp giải quyết vấn đề ngại ngần tiêm chủng. Theo kết quả khảo sát hồi đầu năm của Vaxart, gần 19 triệu người Mỹ trưởng thành cho biết họ sẽ sử dụng vaccine nếu nó ở dạng viên, thay vì dung dịch tiêm.
dù rằng vậy, việc phát triển công thức vaccine dạng viên là một thách thức lớn, bởi không phải lúc nào cũng hiệu quả với người như thử nghiệm trên động vật. Do đó, nhóm nghiên cứu tại Vaxart phải hội tụ vào việc đảm bảo hiệu quả tốt nhất ở người.
Ngoài Vaxart, công ty dược phẩm Oramed của Israel cũng đang theo đuổi việc sản xuất vaccine Covid-19 dạng viên nang, dự kiến bắt đầu thí nghiệm lâm sàng trên người vào tháng tới, ngay sau khi nhận được quyết định phê duyệt rút cục từ Bộ Y tế Israel.
Oramed, công ty chuyên bào chế phiên bản dùng qua đường uống đối với các loại thuốc tiêm, hồi tháng 3 cho biết ứng viên vaccine Covid-19 dạng viên nang, được công ty hiệp tác phát triển cùng hãng Premas Biotech của Ấn Độ, đã sản sinh kháng thể khi được thí điểm trên lợn.
Nadav Kidron, giám đốc điều hành Oramed, cho biết loại viên nang của họ còn có thể được dùng như một liều vaccine tăng cường, trong bối cảnh một số nhà nước đang xem xét phương án tăng liều tiêm trước thách thức từ biến chủng Delta. Israel đã bắt đầu tiêm liều vaccine Covid-19 thứ ba cho những người bị suy giảm miễn nhiễm và nhóm từ 60 tuổi trở lên.
"Vaccine dạng uống của chúng tôi không cần giữ lạnh sâu như những vaccine Covid-19 khác. Đặc biệt tại những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề của Covid-19 nhưng chiến dịch tiêm chủng bị đình trệ, vaccine dạng uống có thể đổi thay cuộc chơi", Kidron nhận định.
Ánh Ngọc (Theo Straits Times, Times of Israel)